Fosil Yakıt Tüketimi Beklenenden Daha Yavaş Azalıyor
2023 yılında küresel birincil enerji tüketimi rekor kırarak bir önceki yıla göre yüzde 2 artışla 620 exajoule seviyesine ulaştı ve bu enerjinin yüzde 81,2’si petrol, kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtlardan sağlandı.
Fosil yakıtlar, genellikle ısınma, yakıt ve elektrik üretimi gibi alanlarda kullanılmakta ve atmosferde sera etkisi yaratan karbondioksit, metan, nitröz oksit, su buharı ve ozon gibi gazların salınımını artırarak küresel ısınmaya ve iklim değişikliğine neden olmaktadır.
İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Enerji Enstitüsü’nün yayımladığı Dünya Enerji İstatistikleri İncelemesi raporuna göre, 2023’te artan kömür ve petrol tüketimi, fosil yakıt kullanımını ve buna bağlı olarak sera gazı emisyonlarını rekor seviyelere taşıdı. Raporda, küresel birincil enerji tüketiminin 2023 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 2 artarak 620 exajoule’ye çıktığı ve bu enerjinin 196 exajoule’lük kısmının petrolden, 164 exajoule’lük kısmının kömürden, 144 exajoule’lük kısmının ise doğal gazdan elde edildiği, toplamda ise 504 exajoule’ün, yani yüzde 81,2’sinin fosil yakıtlardan karşılandığı ifade edildi. Geriye kalan yüzde 18,8’lik dilimde ise 25 exajoule nükleer enerji, 40 exajoule hidroelektrik enerji, 51 exajoule ise diğer yenilenebilir kaynaklardan elde edildi.
Rapora göre, küresel fosil yakıt tüketimi bir önceki yıla göre yüzde 1,5 artarken, enerji kaynaklı emisyonlar yüzde 2 artarak ilk defa 40 gigaton karbondioksit eşiğini aştı. Petrol üretimi yüzde 2,2 artışla 4 milyar 514 milyon ton, doğal gaz üretimi yüzde 0,3 artışla 4 trilyon 59 milyar metreküp, kömür üretimi ise yüzde 3,1 artışla 9 milyar 95 milyon ton seviyesine ulaştı. Bu üç fosil yakıt kaynağında da tüm zamanların en yüksek üretim rakamlarına ulaşıldı.
Bölgesel olarak en fazla birincil enerji tüketimi 247 exajoule ile Asya Pasifik bölgesinde gerçekleşirken, onu 117 exajoule ile Kuzey Amerika, 78 exajoule ile Avrupa, 45 exajoule ile Güney Asya, 41 exajoule ile Bağımsız Devletler Topluluğu, 40 exajoule ile Ortadoğu, 31 exajoule ile Orta ve Güney Amerika ve 21 exajoule ile Afrika takip etti. Ülke bazında ise, Çin 170,74 exajoule ile birincil enerji tüketiminde ilk sırada yer alırken, ABD 94,28 exajoule ile ikinci, Hindistan 39,02 exajoule ile üçüncü, Rusya 31,29 exajoule ile dördüncü, Japonya 17,40 exajoule ile beşinci sırada yer aldı.
Raporda ülkelerin fosil yakıt kullanımına da değinildi. Çin’de fosil yakıtların birincil enerji tüketimindeki payı yüzde 81,6 iken, Hindistan’da yüzde 89, ABD’de ise yüzde 80 olarak hesaplandı. Ülkelerin enerji kaynaklı karbondioksit emisyonları incelendiğinde, Çin 11 milyar 218 milyon ton ile ilk sırada yer alırken, ABD 4 milyar 639 milyon tonla ikinci, Hindistan 2 milyar 814 milyon tonla üçüncü, Rusya 1 milyar 614 milyon tonla dördüncü ve Japonya 1 milyar 12 milyon tonla beşinci sırada bulunuyor.
AA muhabiri Yeşim Yüksel’e konuşan Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) İklim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Dr. Ümit Şahin, dünya genelinde birincil enerji tüketiminin yüzde 81,2’sinin hala fosil yakıtlardan sağlandığını belirtti. Şahin, ülkelerin BM İklim Zirvesi’nde fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı yaptığını ancak bu konuda henüz somut bir ilerleme kaydedilmediğini ifade etti.
Şahin, “Fosil yakıt kullanımı yavaş yavaş azalsa da beklenen hızda değil. AB ülkelerinde fosil yakıt kaynaklı karbondioksit emisyonları hızlı bir şekilde azalıyor. ABD’de ise kömür kullanımı düşüşte. İngiltere, ABD ve Almanya gibi büyük ekonomiler kömür kullanımını sonlandırma sözü verdiler. Çin’de bile birkaç yıl içinde fosil yakıtların payının azalması bekleniyor. Ancak bu azalma olması gerekenden çok yavaş ilerliyor. Geçen yıl düzenlenen COP28’de iklim krizine karşı mücadelede fosil yakıtlardan vazgeçme çağrıları yapılmasına rağmen, yaklaşık bir yıl geçmesine rağmen henüz ciddi bir gelişme gözlemlenmedi.” dedi.
